
Photo Cred: Ethekwini Municipality
E-Thekwini – UMasipala waseThekwini ufinyelele ezingeni lokugonywa kwezingane elingu-92.1% onyakeni wezimali ka-2025/26, okudlula ithagethi yezwe engu-90%, futhi kuqinisekisa ukuzibophezela kweDolobha ekuvikeleni impilo nenhlalakahle yezingane.
Ingqikithi yezingane ezingu-25 312 zagonywa ngokuphelele onyakeni wezimali ka-2025/26, okukhombisa impumelelo yemizamo kaMasipala yezempilo yomphakathi kanye nezinhlelo zokufinyelela emphakathini.
Ukugonywa kwezingane kuhlala kungenye yezindlela eziphumelela kakhulu zokuvimbela izifo. Imigomo ivikela izingane ezifweni ezimbi ezingabeka impilo yazo engcupheni, okubalwa kuzo isifo sofuba (TB), i-polio, isimungumungwane, i-diphtheria, ukukhwehlela okunamandla (whooping cough), i-tetanus, i-hepatitis B, izifo zamaphaphu (pneumococcal disease) kanye ne-rotavirus—zonke lezi zifo zingabangela izinkinga ezinkulu zempilo, ukukhubazeka, noma ukufa.
IBambela LoMqondisi Wezempilo Eyisisekelo (Primary Health Care), uNeli Duma, uthe izinsizakalo zokugoma zitholakala kalula kulo lonke idolobha: “Imigomo yezingane itholakala kuzo zonke izikhungo zezempilo zomphakathi, okuhlanganisa imitholampilo kamasipala neyesifundazwe. Lezi zinsizakalo zinikezwa mahhala ngohlelo lukazwelonke lokugoma (Expanded Programme on Immunisation), okuqinisekisa ukuthi yonke ingane efanelekelayo ithola imigomo esindisa impilo, kungakhathaliseki isimo somnotho noma senhlalo somndeni wayo.”
*Ukulandela uhlelo lokugoma*
Ochwepheshe bezempilo bagcizelela ukubaluleka kokulandela uhlelo lokugoma olunconyiwe, olwenzelwe ukuvikela izingane ngesikhathi zisengozini enkulu yokuthola izifo ezithathelwanayo.
Abazali kanye nababheki bezingane ezingazange zithole imigomo ngesikhathi esibekiwe bayakhuthazwa ukuba baye emtholampilo oseduze nabo ngokushesha okukhulu. Abasebenzi bezempilo bazobheka incwajana yengane yezempilo (Road to Health booklet) bese benikeza noma yimiphi imigomo edingekayo ukuze ingane ithole lokho ekuphuthelwe.
*Ukubhekana nokungabaza mayelana nemigomo*
UMasipala uyaqhubeka nokubhekana nokungabaza mayelana nemigomo ngokwabelana ngolwazi olusekelwe ebufakazini, ukulungisa ulwazi olungalungile, kanye nokuxhumana ngqo nabazali kanye nababheki bezingane. Ochwepheshe bezempilo basalokhu bephakathi kwemithombo ethembekile kakhulu yolwazi ngemithi yokugoma futhi badlala indima ebalulekile ekufundiseni imiphakathi ngezinzuzo zokugoma.
*Izindlela zokugoma*
Ngenkathi ukugoma kwehle kancane kancane eminyakeni yamuva, uMasipala uye wenza njalo ngaphezu komgomo kazwelonke. Ukugoma bekumi ku-105% ngo-2022/23, 96.5% ngo-2023/24 kanye no-92.1% ngo-2025/26.
Ukwehla kubangelwa ukunyakaza kwabantu, okuhlanganisa omama abathuthela nezingane zabo, okuthinta izibalo zabantu ezisetshenziswa ukubala ukugoma. Ukugoma noma kunjalo kuhlala ngaphakathi kobubanzi obufunwayo.
Akukho ukuqubuka kwezifo ezingavinjelwa ngemithi yokugoma okubikiwe endaweni kamasipala, okubonisa imizamo yokugoma eqhubekayo kanye nokuhlanganyela okuqinile komphakathi.
UMasipala waseThekwini ucela bonke abazali nabanakekeli ukuthi baqinisekise ukuthi izingane zabo zigonywe ngokugcwele futhi baqhubeke nokusebenzisana nochwepheshe bezempilo ukuze bakhe imiphakathi enempilo, enamandla futhi eqinile.
