I-SALGA inezincomo zohlobo lwezintela eziqondiwe kunokwenyuka kwe VAT

ISouth African Local Government Association (SALGA) KwaZulu-Natal iyasivuma isidingo sikahulumeni sokwenyusa imali ukuze kuqhutshekwe nezinsiza ezibalulekile kanye nokuqhuba ukuthuthukiswa komnotho. Kodwa-ke, ukwenyuka kwe-VAT okugcwele kuzobeka umthwalo wezezimali obaluleke nakakhulu emakhaya adonsa kanzima, okwenza kube nzima emindenini ukukhokhela izidingo. I-Household Affordability Index igqamisa ukukhuphuka kwezindleko zokuphila, ikakhulukazi ezindlini ezihola kancane, lapho ingxenye enkulu yemali etholwayo isetshenziswa ekudleni, kwezokuthutha, nasezinsizeni zikamasipala.

USihlalo we-SALGA KwaZulu-Natal, uCllr Xolani Dube, uzwakalise ukukhathazeka ngokuthi iNingizimu Afrika izithola ikulesi sikhundla, wathi kusukela ngo-2008, uhulumeni ube nesabelomali sokushoda kulandelana ngenkathi umnotho umile. UDube uthe uhulumeni wesiFundazwe we-‘KwaZulu-Natal ukugcizelele ngokufanelekile ukukhuthazwa kokutshalwa kwezimali ngoba izindlela zokunciphisa izindleko zizodwa ngeke zanele, ngakho-ke i-SALGA izoyisekela le mizamo futhi ikhuthaze isabelomali esisekela abampofu.

1.Umthelela Wokwenyuka Okujwayelekile Kwe-VAT Komasipala Nomnotho Wasekhaya

1.1 Izinto Ezikalwe Nge-VAT Ezithengwe Omasipala

Omasipala badlala indima ebalulekile ekulethweni kwezinsiza kanye nasekuthuthukisweni komnotho wendawo. Kanjalo, omasipala bathenga uhla lwezimpahla namasevisi anesilinganiso se-VAT, okuhlanganisa:

  • Ugesi Namanzi (ukuthengwa kwenqwaba) – Izindleko eziphakeme zinganyusa amanani entengo yasekhaya neyebhizinisi.
  • Ukwakha izinto zokwakha zamaphrojekthi amakhulu – Ukwenyusa izindleko zamaphrojekthi wengqalasizinda njengemigwaqo, amanzi, nokuthuthwa kwendle.
  • Imishini ye-ICT nesofthiwe – Ebalulekile ekwenzeni imisebenzi kamasipala ibe yesimanje kanye nokwenza ngcono ukulethwa kwezinsiza.
  • Kudingeka izinsiza zokuhlanza nenhlanzeko ezikhungweni zezempilo zomphakathi, ezikoleni nasezikhungweni zomphakathi.
  • Izimpahla zokuvikela nezimpahla zokuphepha – Ezisetshenziswa abasebenzi bakamasipala, abezimo eziphuthumayo, kanye nabezomthetho.

Ukwenyuka kwe-VAT kulezi zinto kuzophazamisa isabelomali sikamasipala, kuphoqe ukuhwebelana phakathi kokulethwa kwezinsiza, ukwesekwa kwabantu abampofu kanye nokutshalwa kwezimali ezinkulu. Lokhu kungase kubambezele amaphrojekthi engqalasizinda, kunciphise amandla okulungisa, futhi kube nomthelela omubi ezinhlelweni zokwesekwa kwamabhizinisi endawo.

1.2 Umthelela Kumabhizinisi Asendaweni Nemiphakathi

I-VAT egcwele yonke inyusa ubungozi bokunciphisa umnotho wendawo, idumaze ukutshalwa kwezimali kanye nokwandisa ukuntuleka kwemisebenzi. Ngokukhula kwe-VAT, amabhizinisi amancane nangekho emthethweni azobhekana nezindleko eziphezulu zokusebenza, ikakhulukazi emikhakheni efana nezitolo, ezokuthutha, nokukhiqizwa kokudla. Ngaphezu kwalokho, amandla okuthenga abathengi azoncishiswa futhi lokhu kuzokwenza buthaka isidingo sezimpahla namasevisi akhiqizwa endaweni futhi kwenyuke incwadi kamasipala yabakweletayo ngenxa yokungakwazi kwabathengi ukukhokhela izinsiza zikamasipala.

  1. Amanye Amasu Okukhiqiza Imali Engenayo

Kunokuba kube nohambo olufanayo lwe-VAT, i-SALGA KZN ikhuthaza indlela yentela eqhubekayo evikela izimpahla namasevisi abalulekile kuyilapho iqinisekisa ukuthi izinto zikanokusho zenani eliphezulu, ezingabalulekile zifaka isandla kakhulu emalini engenayo kazwelonke. Leli su elihlosiwe lizokhuthaza ukulunga kwezomnotho, livikele imiphakathi esengozini, futhi lisekele ukukhula kwezimali okusimeme ngaphandle kokujulisa ukungalingani.

2.1 Izintela Eziqondiwe Ezimpahleni Zokunethezeka
I-Mininster of Finance kufanele isebenzise uhlaka lwe-VAT olunezigaba lapho i-VAT ezimpahleni ezibalulekile ihlala ingashintshile, kuyilapho izinto zikanokusho zifaka isandla kakhulu emalini engenayo (ukwenyuka ngo-2%). Lokhu kungase kuhlanganise ukukhulisa i-VAT ezikebheni ezisheshayo, ezikebheni, ezimotweni ezisezingeni eliphezulu, ubucwebe, nezingubo zomklami esikhundleni sezinto ezibalulekile ezifana nokudla nogesi. Futhi, intela ephakeme yentela ekuthengisweni okungabalulekile ukuze kugqugquzelwe ukukhiqizwa kwendawo kanye nokwenza imali eyengeziwe.

2.2 Ukunweba Ubhasikidi Olinganiselwe Oziro Wezimpahla Ezibalulekile

Njengamanje, ukudla okuningi okuyisisekelo kuhlala kukalwe nge-VAT, okwandisa izindleko zasendlini. Uhulumeni kufanele:

  • Nweba uhlu lwezimpahla ezinesilinganiso esinguziro ukuze lufake izinsiza ezibalulekile ezifana nogesi, amanzi njll.
  • Yehlisa i-VAT noma unikeze izaphulelo ezinsizeni zikamasipala kanye nokuthengwa kwempahla ukuze kwehliswe ingcindezi yezezimali kuhulumeni wasekhaya ukuze usize ukugcina ukulethwa kwesevisi.

2.3 Ukusungula Isizindalwazi Esimaphakathi Sentela Nentela

INingizimu Afrika ilahlekelwa yimali engenayo enkulu ngenxa yezinhlelo zokuqoqwa kwentela ezihlukene. Ukusungula isizindalwazi samasiko nentela esimaphakathi kungaba:

  • Hlanganisa zonke izinhlawulo zikahulumeni, imisebenzi, namarekhodi entela ohlelweni olulodwa, uqinisekise ukuphoqelelwa nokuthotshelwa okungcono.
  • Thuthukisa ukusebenza kahle ekuqoqeni imisebenzi yangokwezifiso, izinhlawulo zomgwaqo, izimali zikamasipala, nezinye izintela ezibekwe uhulumeni.
  • Yehlisa ukubalekela intela futhi uthuthukise ukuqoqwa kwemali engenayo ngaphandle kokwandisa umthwalo ezimpahleni ezibalulekile.

2.4 Ukukhuthaza Ukukhula Komnotho Wasekhaya Ngemali Engenayo Esimeme

Esikhundleni sokwandisa i-VAT, uhulumeni kufanele:

  • Ukugqugquzela ukwenziwa ngokusemthethweni kwamabhizinisi amancane ukuze kwandiswe isisekelo sentela kuyilapho kusekela ukwakhiwa kwamathuba emisebenzi.
  • Ukutshala imali ezimbonini zasekhaya nengqalasizinda ukuze kukhiqizwe ukukhula komnotho okusimeme kanye nemali engenayo yesikhathi eside.

I-SALGA KZN isalokhu izibophezele ekuxoxisaneni nababambiqhaza ukuze kuqinisekiswe ukuthi izinqubomgomo zentela zisekela ukuthuthukiswa komnotho, ukusimama kohulumeni basekhaya, kanye nenhlalakahle yemiphakathi.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *