
I-Sonke Gender Justice iphawula ngokukhathazeka okukhulu inani elikhulayo lemibiko yokuhlukunyezwa ngokocansi, kanye nodlame olusekelwe ebulilini olwenziwa abefundisi kuzo zonke izinkolo eNingizimu Afrika.
Lapho umalusi elimaza umhlambi, ukholo ngokwalo lusetshenziswa njengezikhali.
“Sisebenze nabasinde kulezimo abavela emabandleni ahlukahlukene ababika iphethini ejwayelekile; ukuzilungisa ngaphansi kwesimo sokwelulekwa, iziphakamiso zocansi ezibophezelwe ekuthandweni ngokomoya noma isikhundla sesonto, futhi lapho bezama ukukhuluma, bathuliswa egameni lokuvikela isithunzi sebandla. Lokhu akuyona inkinga yebandla elilodwa . Kuwukwehluleka kokuvikela okuhlelekile”.
Onyakeni odlule kuphela iKhomishini Yamalungelo e-CRL, i-CGE, i-Thuthuzela Care Centres, kanye nemibiko yabezindaba ibhale amacala lapho abaholi besonto besolwa khona ngokudlwengula, ukuxhashazwa ngokocansi kwamalungu ebandla abafuna usizo, kanye nokuhlukunyezwa ngokwezimali kwabafelokazi.
Sihlaba ikhwelo lokuba:
- Izinqubomgomo zokuvikela eziphoqelekile: zonke izikhungo zenkolo kumele zibe nenqubomgomo ebhaliwe yokulwa nokuhlukunyezwa kanye nokuziphatha kabi ngokocansi, ehlolwe ngaphandle, enomugqa wokubika ozimele ongalawulwa ubuholi besikhungo. Lokhu kubalulekile ukuqinisekisa ukucaca, ubulungisa, kanye nokuziphendulela. Umthetho wabantu abadala ababili kufanele ube yindlela ejwayelekile yokwelulekwa ngokwelusa, okwenziwa endaweni ephephile ngaphandle kokwephula isimiso sobumfihlo.
2. Akungabikho ukwembozwa kwangaphakathi: Izinqubo zokuqondisa izigwegwe ebandleni azikwazi ukuthatha indawo yomthetho nokuhlunyeleliswa kwezimilo. Lapho kusolwa khona ubugebengu, abathintekayo kumele baziswe ngelungelo labo lokubika udaba ku-SAPS kanye nokufinyelela eThuthuzela Care Centre ngaphandle kokulitshaziswa noma ukufakwa ingcindezi ngokwezimso zomoya wenkolo.
3. Ukuzibophezela okuvela ezinhlanganweni zamahlelo:
Izinhlangano ezifana ne-SACC, i-CRL Rights Commission, i-Religious Leader’s Forum, i-Faith Action kanye nezinhlaka zobuholi bamahlelo kumele zigcine irejista yabefundisi kanye nabaholi abavamile abatholwe benecala lokuziphatha kabi futhi baqinisekise ukuthi abadluliselwa nje kwelinye igatsha, isikhundla, noma isifundazwe.
4. Ukubeka abathintekayo/abahlukumeziwe endaweni ethile, hhayi idumela:
Imiyalelo yokuvikela. Imibandela yobumfihlo ye-POPIA, kanye nendlela yokusekela izisulu kumele isetshenziswe ukuvikela abamangali, hhayi ukubathulisa nge-NDA engekho emthethweni.
Ukuzibophezela okuqinile ekubhekaneni nezikhalazo, ukuphothula uphenyo, kanye nokubika imiphumela kuzosiza kakhulu ekuthumeleni umyalezo ocacile wokuthi zonke izinhlobo zokuhlukumeza azamukeleki futhi ngeke zibekezelelwe.
Imiphakathi yezenkolo kufanele ibe yindawo ephephile. Uma iba yizindawo zobudlova, ichitha kokubili amalungelo omthethosisekelo kanye negunya lokuziphatha lenkolo ezweni lapho kubikwa khona ukudlwengula okungu-115 nsuku zonke.
I-Sonke, kanye nabalingani abanjengoFaith Action kanye ne-SACC, bakulungele ukusebenza nabaholi bezenkolo abazimisele ngezinguquko eziyisisekelo ukuze baguqule isimo ngokumelene ne-GBVF. Siqhuba izinhlelo zokuqeqesha zokuvikela nabalingani bethu i-We Will Speak Out South Africa, Faith Action, nabanye.
“Sinxusa uMnyango Wezabesifazane, Intsha kanye Nabantu Abakhubazekile (DWYPD, uMnyango Wezokuthuthukiswa Komphakathi (DSD), iKhomishini Yokulingana Kobulili (CGE), iKhomishini Yamalungelo Abantu YaseNingizimu Afrika (SAHRC), kanye neKhomishini Yamalungelo E-CRL ukusiza ekubukezeni izindlela zokuziphendulela emkhakheni wezenkolo maqondana ne-GBVF, ukuhlukunyezwa ngokocansi, kanye namacala ocansi ngaphambi kokuphela kuka-2026”.
